• Menu
  • Historie
     
    Email ons!
     
  • GRUNN.NL: Historie beknopt
  • Zoals bekend bestaat Groningen ruim of ca. 1000 jaren. Oorspronkelijk gebouwd als Drentse Brinkdorp dat is gebouwd op een van de hoogste punten op de Hondsrug, want zoals bekend is de meest noordelijke uitloper van de Hondsrug gelegen in het centrum van Groningen. De naam Hoogstraatje midden in de Herestraat refereert aan deze Hondsrugtop.. Vanaf dit punt gaat het in noordelijke en oostelijke richting langzaam naar beneden in Noordgroningse laagvlakte. De uitbouw van het brinkdorp naar vestingstad heeft vele eeuwen gekost, waarbij vele bestuurders en regenten betrokken zijn geweest. Maar ook werden in die eeuwen vele oorlogen, volksopstanden en andere vormen van rebellie gepleegd.

    Medio 1800 werd duidelijk dat vestingwerken rond de steden een knellend element gingen worden. De steden groeiden, de bevolking groeide, de handel en nijverheid bloeide op, de mobiliteit nam toe en de vestingwerken, oorspronkelijk bedoeld als beveiliging voor de steden, vormden een belemmering in de groei en de vooruitgang van de steden zoals in Groningen.

    In 1874 heeft het gemeentebestuur van Groningen, na langdurige onderhandeling, overeenstemming bereikt met het Rijk om te komen tot de ontmanteling van de vestingwerken. Ook in Groningen zat de vesting als een knellend corset rond de stad en waren hier en daar reeds bouwwerken buiten de vesting gerealiseerd zoals het spoorwegstationsgebouw maar ook andere bouwwerken of woningblokken of woongebouwen. Na het akkoord over de ontmanteling van de stad Groningen was het zaak de stad te herinrichten en ging het vooralsnog in hoofdzaak om de aanleg van groenvoorzieningen, singels, pleinen, vaarwegen, havens en de bouw van herenhuizen en villa's. De herenhuizen en villa's werden binnen de voormalige vesting gebouwd, de woningen voor de minder bedeelden moeten maar buiten de voormalige vesting gebouwd worden.

    De ontwikkeling van de bevolkingsaantallen in de stad Groningen geven een goed beeld van de groei van de stad.

    GROEI BEVOLKING STAD GRONINGEN

    JAAR

    AANTAL

    1600

    20.000

    1800

    25.000

    1850

    35.000

    1900

    68.000

    1940

    120.000

    2017

    175.000


    De afbraak van de vestingswerken in Groningen was bitter noodzakelijk, want de woon- en leefomstandigheden in de oude stad waren erbarmelijk en dat terwijl de bevolking sterk groeide. De uitbreidingen buiten de vestingswallen geschieden vrijwel zonder gemeentelijke bemoeienissen. De gemeente bemoeide zich wel met de luxere bebouwingen zoals het Zuiderpark en de Noorderstationsstraat. Rond 1880 heeft de gemeente zich eveneens bemoeid met de eerste echter uitbreidingswijk de Oosterpoort. Het westelijke deel van de Oosterpoort is met (geringe weliswaar) bemoeienis van de gemeente ontstaan, maar de rest van de Oosterpoort is ontstaan geheel door particuliere ondernemers, die de woningnood uitbuitten door kwalitatief matige woningen te bouwen en die voor relatief veel geld te verhuren. De wijk Oosterpoort kan dan ook worden gekwalificeerd als een wijk met revolutiebouw. Vrijwel tegelijkertijd werd aan de noorzijde van de binnenstad nog een wijk in revolutiebouw gebouwd namelijk de Hunzebuurt aan het begin van de Korreweg.

    Deze activiteiten van de particuliere ondernemers, revolutiebouw en woekerhuren, werden gevolgd door een tegenactie nl. de oprichting van 3 woningbouwverenigingen. De woningbouwverenigingen "De Bouwvereniging" werd actief in de Badstratenbuurt; "Werkmanslust"bouwde in de Noorderplantsoenbuurt en het Davidstraatkwartier en "Werkmanssteun"bouwde in het zuidelijke deel van de Schildersbuurt. De woningbouwverenigingen waren echter afhankelijk van de filantropie en enkele welgestelden en dus bleven de activiteiten beperkt. Dikwijls werd het initiatief dan ook overgenomen door particulieren.
    De bemoeienissen van de gemeente waren dringend nodig. Toen in 1902 de Woningwet tot stand kwam was daarmee de basis gelegd voor een grotere overheidsbemoeienis met de woningbouw en vooral de sociale woningbouw. Ir. Mulock Houwer werd in 1900 directeur van de dienst Gemeentewerken van Groningen. Hij kreeg als opdracht een algemeen uitbreidingsplan te maken voor de stad Groningen. In 1906 werd zijn plan definitief vastgesteld en opvallend daarbij was dat de vestiging van handel en industrie voorop stond. Als voor handel en industrie de juiste voorwaarden waren geschapen, dan kwam de woningbouw aan bod. Op basis van het plan Mulock Houwer werden enige annexaties verricht zoals delen van Noorddijk, Hoogkerk en vooral een groot deel van de gemeente Haren. De grens werd verlegd van het Helperdiepje naar de Esserweg, de huidige grens.
    De stad bruiste aan alle kanten. Nieuwbouw van bedrijven, industie, woningen maar ook andere instituten zoals het Academisch Ziekenhuis, dat enorme uitbreidingsplannen had. Nieuwe ontwikkelingen vergen nieuwe wegen en waterwegen, want in korte termijn werden het Eemskanaal (1907) gegraven, het Gorechtkanaal werd gegraven, het Oosterhamrikkanaal en het van Starkenborgkanaal. Het Gorechtkanaal werd overbodig door het realiseren van het van Starkenborgkanaal. Naast waterwegen werd ook de drinkwaterleiding gerealiseerd alsmede een riolering door de gehele stad.
    Op initiatief van Jan Evert Scholten werd het Stadspark aangelegd onder de leiding van landschapsarchitect Leonard Springer.

    De woningbouw groeide explosief op basis van het plan Mulock Houwer. De wijken en buurten die in deze periode ontstaan zijn: Oosterpoort, Herewegbuurt ten noorden Sterrebos, westzijde Paterswoldseweg en Noorderplantsoenbuurt. Nieuwe woningbouwverenigingen werden opgericht zoals de NV. Volkshuisvesting, de Maatschappij ter Verbetering van woningtoestanden en Patrimonium. Buurten als de Bedumerstraat, de Hoogte, Indische Buurt, Concordiabuurt, Grunobuurt, Oranjebuurt en Korrewegbuurt.
    De bekende architect Berlage werd verzocht door de gemeente Groningen een nieuw uitbreidingsplan te maken en in de jaren 30 pal voor de Tweede Wereldoorlog werden de volgende nieuwbouwwijken gerealiseerd. Oosterpark, Zeeheldenbuurt, Korrewegbuurt, Oranjebuurt, Zeeheldenbuurt, Helpman, Damsterdiep, Petrus Campersingel, Hoendiep, Paterswoldseweg en Parkweg en de buurt Kostverloren.

    Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er geen nieuwbouwactiviteiten ontplooid en na de oorlog was derhalve een inhaalslag dringend nodig.
    In hoog tempo werden dan ook plannen gemaakt waarbij kleinere wijken zoals Laanhuizen werden gebouwd. De grote uitbreidingen werden de wijken Vinkhuizen, Selwerd, Paddepoel, de Wijert, Lewenborg, Beijum, de Wijerzuid, Coendersborg, etc. etc.

    De stad groeit op dit moment nog steeds. Het gemeentebestuur heeft groei van de bevolking als doel gesteld en dit doel wordt bereikt door veel kwalitatief hoogwaardige nieuwbouwwoningen te realiseren. De komende jaren zullen de wijken Reitdiep, van Starkenborg, Gravenburg, Ter Borch en Meerstad de groei van de bevolking moeten opvangen, want er gaat niets boven Groningen.


    © 2017 G.J. Groote